२९ भाद्र, नेपालगन्ज । हिन्दू नेपाली महिलाहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हरितालिका तीज आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ ।
विशेषगरी महिलाहरूले भगवान् शिवको पूजा–आराधना गर्दै सुख, शान्ति, समृद्धि तथा पारिवारिक सुख–सौभाग्यको कामना गर्ने भएकाले तीजलाई नेपाली हिन्दू महिलाहरूको प्रमुख पर्वका रूपमा लिइन्छ ।
हरितालिका तीजका अवसरमा देशका विभिन्न स्थानमा रहेका शिवालय तथा मन्दिरहरूमा बिहानैदेखि महिलाहरूको भीड लाग्ने गरेको छ । महिलाहरू रातो, हरियो तथा विभिन्न रंगका पहिरन र गरगहनामा सजिएर पूजा–आराधनाका लागि मन्दिर पुग्ने गरेका छन् । कतिपय स्थानमा तीज विशेष कार्यक्रम, सामूहिक पूजा, भजन–कीर्तन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमसमेत आयोजना गरिएको छ ।
तीज पर्वको धार्मिक मान्यताअनुसार हिमालयकी पुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति प्राप्त गर्ने उद्देश्यले कठोर तपस्या गरेकी थिइन् । पार्वतीले गरेको तपस्याबाट प्रसन्न भएर भगवान् शिवले उनलाई पत्नीका रूपमा स्वीकार गरेको धार्मिक विश्वास छ । यही पौराणिक प्रसंगसँग जोडेर विवाहित महिलाले आफ्नो श्रीमान्को दीर्घायु, सुख–समृद्धि र पारिवारिक मंगलको कामना गर्ने तथा अविवाहित महिलाले असल पति प्राप्तिको कामना गर्दै तीजको व्रत बस्ने परम्परा रहिआएको छ ।
‘हरितालिका’ शब्दमा ‘हरित’ र ‘आलिका’ दुई शब्दको संयोजन रहेको मानिन्छ । धार्मिक कथनअनुसार पार्वतीलाई उनका साथीहरूले बाबुको घरबाट हरण गरी सुरक्षित स्थानमा लगेर भगवान् शिवलाई प्राप्त गर्न तपस्या गर्न सहयोग गरेको प्रसंगसँग यो पर्व जोडिएको छ । त्यसैले यसलाई हरितालिका तीज भनिएको धार्मिक मान्यता पाइन्छ ।
तीज पर्वको अघिल्लो दिन महिलाहरूले विशेष रूपमा दर खाने परम्परा छ । माइती तथा आफन्तजनले छोरी–चेलीलाई बोलाएर विभिन्न परिकार खुवाउने, सुख–दुःख साटासाट गर्ने तथा रमाइलो गर्ने चलन नेपाली समाजमा लामो समयदेखि रहिआएको छ ।
दरका रूपमा विभिन्न स्थानीय तथा परम्परागत परिकार खाने गरिन्छ । पहिले गाउँघरमा उपलब्ध अन्न, दूध, दही, घिउ, फलफूल तथा अन्य स्थानीय खाद्य सामग्रीबाट दर तयार पारिन्थ्यो । पछिल्लो समय भने दर खाने चलनमा पनि परिवर्तन आएको छ । शहर तथा बजार क्षेत्रमा विभिन्न रेस्टुरेन्ट, होटल तथा सामुदायिक स्थलमा सामूहिक दर खाने कार्यक्रम आयोजना गर्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।
तीजको मुख्य दिन महिलाहरूले निराहार वा फलाहार व्रत बस्ने गर्छन् । आफ्नो स्वास्थ्य तथा धार्मिक आस्थाअनुसार व्रतको स्वरूप फरक–फरक हुने गरेकोछ । व्रतका क्रममा शिव–पार्वतीको पूजा गर्ने, शिवलिङ्गमा जल तथा दूध चढाउने, बेलपत्र अर्पण गर्ने तथा विभिन्न धार्मिक विधि पूरा गर्ने गरिन्छ ।
तीजको अवसरमा देशभरका शिव मन्दिरमा विशेष चहलपहल बढेको छ ।
